Werkwijzer Verslaving en werk

Verslaving en werk

Alcohol, drugs en sommige medicijnen beïnvloeden het functioneren van mensen. Bij ongecontroleerd gebruik kan dit doorwerken tijdens het werk. Daarbij gaat het vaak om gebruik buiten werktijd, maar soms ook, al dan niet gelegitimeerd, tijdens het werk. 


Er zijn meerdere termen in omloop voor deze problemen: van overmatig gebruik, risicovol gebruik/gedrag, problematisch gebruik/gedrag tot verslaving. Voor deze werkwijzer is vanwege de duidelijkheid gekozen voor de termen risicovol gebruik en verslaving, waarbij de Kenniskring zich de risico’s van stigmatisering realiseert daar waar de term verslaving gebruikt wordt. Daarom wil de kenniskring daarbij benadrukken dat het belangrijk is om verslaving niet alleen als een persoonlijk probleem te zien, maar ook als een gezamenlijke uitdaging op de werkvloer.


Middelenverslaving wordt vaak opgemerkt doordat het samengaat met disfunctioneren of plichtsverzuim. Minder makkelijk wordt de link gelegd tussen disfunctioneren op het werk en een gok- of gameverslaving terwijl deze verslavingen ook steeds vaker voorkomen en impact kunnen hebben op de prestaties op het werk. Het ziekteverzuim in Nederland door verslavingen is aanzienlijk. Alcohol, drugs en medicijnen (ADM) verslavingen worden inmiddels aangemerkt als ziekte. Het Trimbos-instituut heeft op basis van verschillende onderzoeken geschat dat ongeveer 5-10% van het totale ziekteverzuim in Nederland betrekking kan hebben op problematisch middelengebruik (alcohol en drugs samen). Cijfers over verzuim door gedragsverslavingen zijn niet voor handen.


De werkwijzer behandelt een breed scala van onderwerpen die relevant zijn voor het omgaan met verslaving op de werkvloer. Naast aandacht voor preventie en vroegsignalering, geeft de werkwijzer concrete handvatten voor professionals die te maken krijgen met een verslaafde medewerker. De Kenniskring benadrukt hierbij het belang van een goede samenwerking tussen leidinggevenden, HR-professionals, bedrijfsartsen, Arbo-professionals en behandelaren. Door afstemming tussen deze partijen wordt zowel preventief beleid als zorg en begeleiding effectiever. Daarnaast wordt in de werkwijzer specifiek ingegaan op de juridische aspecten van verslaving, waaronder de mogelijkheden en randvoorwaarden voor beëindiging van het dienstverband bij problematisch gebruik/gedrag.
De hoofdstukken van de kern zijn onderling verbonden, maar zijn ook los van elkaar te lezen, waarbij sprake is van verwijzingen indien noodzakelijke informatie in een ander hoofdstuk behandeld wordt.

 

Inhoud

De Werkwijzer Verslaving en Werk, middelen en (dis)functioneren op het werk gaat onder andere in op:

Met deze nieuwe werkwijzer wil STECR:
•    bijdragen aan het signaleren, bespreekbaar maken en aanpakken van problematisch middelengebruik en ander verslavingsgedrag op en rond het werk;
•    preventief ADM-beleid (Alcohol, Drugs en Medicijnen) als onderdeel van het vitaliteits- of Arbobeleid van organisaties stimuleren en daarmee de duurzame inzetbaarheid van werkenden bevorderen;
•    de kennis vergroten over de mogelijkheden voor aanpak van middelen- en gedragsverslavingen op het werk en over de verantwoordelijkheden en juridische aspecten voor werkgevers en betrokken professionals;
•    consensus en begrip bevorderen tussen werkgevers en Arbo-professionals over de impact van verslaving en de relatie met ziekte en verzuim;
•    de samenwerking bevorderen tussen disciplines zoals HR, arbodiensten en bedrijfsmaatschappelijk werk bij de aanpak van verslavingsproblematiek op het werk;
•    de impact van verslaving tijdens re-integratietrajecten bespreekbaar maken;
•    bijdragen aan het doorbreken van taboes en het wegnemen van vooroordelen rond verslaving op de werkvloer.

Bijdrage

De uitgave van deze Werkwijzer is financieel mogelijk gemaakt door professionals van

  • Stichting Het Zwarte Gat,

  • Verslavingskliniek

  • ABC-advies

  • Perspectiefgroep

  • ING

  • De Hoop

  • Capabel Hogeschool

  • Stuiver en Weijling Advocaten Ambtenaren & Arbeidsrecht

  • ZygosADvies en Charim

  • preventie kwaliteitsbureau NVAB/Kwaliteit op Maat

  • Rijksoverheid,

  • Trimbos

  • Human Capital Care

  • WVO-advocaten 

  • Defensie

Versie

De laatste uitgave is versie 1 van september 2026.

Bestellen

De werkwijzer kost € 35 per stuk, exclusief BTW en verzendkosten. Wij leveren zodra de betaling is ontvangen*. U kunt de nieuwe Werkwijzer bestellen via onderstaande knop.